



BASİT MAKİNELER
Fıkra: Bir fizikçi, bir kimyacı ve
bir matematikçi ıssız bir çölde mahsur kalırlar. Günler geçtikçe yiyecekleri
hızla azalır ve bir müddet sonra üçünün de bir teneke konserve kutusunda son
yiyecekleri kalır. Fakat kutunun kapağını açmaları gerekmektedir ki, bu da elle
olacak bir şey değildir. Fizikçi nasıl açsam diye düşünürken aklına basit
makineler gelir ve çantasından çıkardığı bir takım aletlerle konservenin
kapağını açar, karnını doyurur. Kimyacı da fizikçinin verdiği ilhamla çantasından
asit çıkararak tenekenin kapağına döker, kapak açılır ve kimyacı karnını
doyurur. Matematikçiye sıra gelir. Kapağı nasıl açsam diye düşünürken,
teoremleri ispatlarken kullandığı bir yöntem aklına gelir; " kabul edelim
ki açık olsun" der, kutuyu ağzına atar.
·
Günlük
hayatta işimizi kolaylaştıran aletlere basit makineler denir. Bu basit makineler kuvvetin doğrultusunu, yönünü ve
değerini değiştirerek günlük hayatta iş yapmamızı kolaylaştırır.
·
Kuvvet, yol,
hız veya zamandan kazanç sağlamak için kullanırız. Fakat hepsinden ayni
miktarda kazanç sağlanmaz. Birinden kazanç varsa,
diğerlerinden aynı oranda kayıp vardır. Mesela kuvvetten kazanç
sağlanmışsa yoldan, zamandan ve hızdan kayıp vardır.
·
Basit makineler de iş veya enerjiden kesinlikle kazanç sağlanamaz. Sadece
iş kolaylığı sağlar.
·

·
Kuvvet kazancı, yükün kuvvete oranı olarak ifade edilir
·
![]()
1. KALDIRAÇLAR
Bir destek noktası
etrafında dönebilen sağlam yapılı çubuktan oluşan düzeneğe kaldıraç
denir. Kaldıraçta, kuvvetin destek noktasına olan uzaklığına kuvvet kolu,
yükün destek noktasına olan uzaklığına da yük kolu denir. Bir kaldıraçta
kuvvetten kazanmak için kuvvet kolunun, yük kolundan büyük olması gerekir
böylelikle cisimler ağırlığından daha küçük kuvvetlerle dengede tutulabilirler.
![]()
a. Çift taraflı kaldıraçlar: Destek noktası ortada kuvvet ve
yükün farklı uçlarda olduğu kaldıraç tipidir. Örnek olarak; tahterevalli,
makas, eşit kollu terazi, keser, pense, kriko, karga burnu, yan keski,
kerpeten. Kuvvet x Kuvvet kolu = Yük x Yük kolu

b. Tek taraflı kaldıraçlar: Destek noktasının bir uçta olduğu
kaldıraç tipidir.

1) Yükün; kuvvet ile destek arasında
olduğu kaldıraçlar;

F.x = P.y
Örnek: el arabası, ceviz kıracağı, kürek
2) Kuvvet; yük ile destek arasında olan
kaldıraçlar :
F.x = P.y
Örnek: cımbız, maşa, tel zımba
2. MAKARALAR
Makaralar da iş yaparken bir takım kolaylıklar
sağlayan basit makinelerdendir. Günlük yaşamda en fazla gördüğümüz şekliyle
inşaatlarda harç, tuğla ve diğer yapı malzemelerini taşımak için
kullanılmaktadır.
a. Sabit Makara

b. Hareketli Makara:

c.
Palangalar:

3. EĞİK DÜZLEM

4. VİDA

Not: Girme miktarı(h) N ile a’ya
bağlıdır. F, P veya r ye bağlı değildir.
5. ÇIKRIK

Kuyu düzeneği, et kıyma
makinesi, el matkabı, araba direksiyonu , kapı anahtarı gibi araçlar çıkrığa
örnektir.
Silindirler çakışık, dönme sayısı ve yönü aynıdır.

6. DİŞLİ ÇARKLAR
Hareketin hızını yönünü ve yerini değiştirmek için
kullanılan düzeneklerdir.
Dişlilerde çap ile diş sayısı doğru orantılıdır.
a. Çakışık Eksenli: dönme yönü ve sayısı aynıdır.

b. Farklı Eksenli : Dönme yönleri ve sayıları farklıdır.

7. KASNAKLAR


NOT: 
OKS FİZİK ÖĞRETMENLERİ
ERHAN GÜZEL
İBRAHİM SAYLAM
Kaynak:FİNAL





